پزشکی- دارو سازی و اسلام

دارو

مسلمانان در دارو سازى ، داراى نبوغ بوده و به گیاهان و شناخت خاصیت آنها اهتمام مى ورزیده اند. از کسانى که در گیاه شناسى بهره اى وافر داشته اند، ((ابن صورى ))، ((ابن بیطار))، ((ابن ابى اصیبعه )) و غیر این افراد است . در این باره بعضى مى گویند : اینان ، همانانند که دانش دارو سازى را اختراع کرده ، مزارعى منظم در بغداد و شهرهاى دیگر، براى تحقیقات گیاه شناسى ترتیب دادند.
مسلمانان ، بسیارى از انواع گیاهان را که جز خود آنان کسى از آن گیاهان شناختى نداشت ، در زمره دارو هاى پزشکى وارد ساختند.
((رشیدالدین بن صورى )) (متوفاى سال ۶۳۹)، کتابى دارد به نام ((الادویه المفرده )) که در آن دارو ها را به استقصا آورده است . در این کتاب ، از دارو هایى یاد کرده که بر آنها و منافعشان معرفت داشته است و گذشتگان ذکرى از آنها نکرده اند. همین رشید، براى تحقیق درباره گیاهان ، به محل رویش آنها مى رفته و با او، مردى نقاش با رنگهاى متعدد و متنوع همراه مى شده است . وى به مناطقى در کوهستان لبنان و جاهاى دیگر که رویشگاه گیاهان بوده ، مى رفته و گیاهان را مى جسته و مشاهده مى کرده و به شخص ‍ نقاش نشان مى داده است . بدینسان ، رنگ ، مقدار برگ ، شاخه و ساقه هاى گیاه ثبت و با دقت نقاشى مى شده است

طریقه کشف دارو توسط رشیدالدین بن صورى

او در کشیدن تصویر گیاهان ، سبکى سودمند داشته است . طبق روش وى ، ابتدا گیاه مورد نظر در ابتداى رشد و طراوت به نقاش نمایانده و تصویرش کشیده مى شد و سپس هنگام رشد کامل و بذر دهى و پس از آن ، هنگام خشک شدنش ، در نتیجه ، خواننده کتاب ، به صورتهاى مختلفى که گیاه مى تواند در سطح زمین داشته باشد، آگاهى خواهد یافت و اطلاعاتش درباره گیاه مورد نظر کاملتر و واضحتر مى شود.((زیدان )) مى گوید: و این ، نهایت کارى است که محققین در این علم تا به امروز به انجام رسانیده اند.
و ((ابن ابى اصیبعه )) مى گوید : (رشیدالدین بن صورى ، بر بسیارى از خواص دارو هاى مفرده نیز دست یافت به طورى که بر بسیارى از داروشناسان برترى یافت و علم و دانش اش بر سایر کسانى که در این باره کوشش کرده اند و بدان اشتغال داشتند، فزونى یافت )).
ظاهراً ((ابن صورى )) شیعه بوده است ؛ زیرا وى اهل ((صور جبل عامل )) مى باشد که از قدیم الایام منطقه اى شیعه نشین است .
به هر حال ، مسلمانان سهم بسیارى در داروشناسى داشته اند. آنان از زمان ((یحیى بن خالد برمکى ))، کوشش بسیارى در تهیه داروها از هند و مناطق دیگر مبذول داشته اند. مسلمانان ، اساس دانش داروشناسى را بنیان نهاده و همچنین نخستین کسانى بودند که به تهیه دارو و مضافا بر بدست آوردن داروهاى جدید همت گماشتند. او نخستین کسى است که ((اءقرباذین )) را تاءلیف نمود.
آنان ابتدا بر اءقرباذین سابور بن سهل (متوفاى سال ۲۵۵ هجرى ) متکى بودند تا اینکه اقرباذین امین الدوله بن تلمیذ (متوفاى سال ۵۶۰ هجرى در بغداد) ظهور یافت .
در زمینه گیاهان ، لازم است از ((ابن بیطار)) ذکرى به میان آوریم که براى تحقیقات گیاه شناسى ، به اسپانیا، شمال آفریقا، مصر، سوریه و آسیاى میانه سفر کرد. وى در کتابش ۱۴۰۰ گونه گیاه نام برده است که دویست گونه از آنها را پیشتر مردم نمى شناختند.
اروپاییان در دوره نهضت جدید علمى شان – چنانکه ((جرجى زیدان )) مى گوید – بر کتاب طبى ((ابن بیطار مالقى )) اعتماد داشته اند؛ همان طور که همو مى گوید: اسامى گیاهانى را که فرانسویان از عربها آموختند، همچنان با همان شکل عربى ، فارسى و یا هندى مورد استفاده قرار مى گیرد.
بلکه : ((بیشتر دانشمندان و گیاه شناسان لهستان ، در تألیفات خود، به طور کامل برآثار ابن سینا تکیه دارند؛ مانند شیمون لونج ، گیاه شناس بزرگ هلندى ؛ چنانکه پرفسور آنانباچ زایا چوفسکى ، استاد دانشگاه ورشو و رئیس اتحادیه خاورمیانه در لهستان ، داراى تحقیقاتى با ارزش در باره کتابهاى ابن سینا و خصوصاً گیاهان طبى کتاب قانون است )).
همچنین ، گوستاولوبون مى گوید: ((پیشرفت پزشکى عرب ، در زمینه هاى جراحى ، تشخیص علایم بیمارى و دستورات دارویى ، بیشتر از زمینه هاى دیگر بوده است . آنان بسیارى از روشهاى درمانى را که تا به امروز متداول مى باشند، کشف کرده اند؛ چنانکه بیشتر داروهایى که ساخته اند، هنوز مورد استفاده است . همچنین آنان در چگونگى استفاده از داروها، اکتشافاتى داشته اند که بعضى از آنها امروزه نادرست تشخیص داده شده است …)).
و بالاخره آنان مى گویند : مسلمانان اوّلین کسانى بودند که به تأ سیس داروخانه به صورت امروزى پرداخته اند؛ چنانکه شیخ الرئیس ، ابن سینا بسیارى از مواد پزشکى را ذکر کرده که براى ما شناخته شده نبوده اند، بلکه از کشفیات خود او بوده است و بخشى از کتاب او که به گیاهان دارویى مورد استفاده در بیماریهاى کبد مربوط مى شود، جدّاً چشمگیر است . این بخش ، تماماً با طب جدید منطبق و همراه است .
دارو سازى ، شدیداً بر دانش شیمى متکى است و البته مسلمانان در این زمینه راه بسیارى را طى کرده بودند. این امر، همان است که آنان را در ساختن بسیارى از دارو ها که تا امروز مورد استفاده است ، توان و قدرت بخشید.

About The Author

Related posts

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *