پزشکی- دارو سازی و اسلام

دارو

مسلمانان در دارو سازى ، داراى نبوغ بوده و به گیاهان و شناخت خاصیت آنها اهتمام مى ورزیده اند. از كسانى كه در گیاه شناسى بهره اى وافر داشته اند، ((ابن صورى ))، ((ابن بیطار))، ((ابن ابى اصیبعه )) و غیر این افراد است . در این باره بعضى مى گویند : اینان ، همانانند كه دانش دارو سازى را اختراع كرده ، مزارعى منظم در بغداد و شهرهاى دیگر، براى تحقیقات گیاه شناسى ترتیب دادند.
مسلمانان ، بسیارى از انواع گیاهان را كه جز خود آنان كسى از آن گیاهان شناختى نداشت ، در زمره دارو هاى پزشكى وارد ساختند.
((رشیدالدین بن صورى )) (متوفاى سال 639)، كتابى دارد به نام ((الادویة المفردة )) كه در آن دارو ها را به استقصا آورده است . در این كتاب ، از دارو هایى یاد كرده كه بر آنها و منافعشان معرفت داشته است و گذشتگان ذكرى از آنها نكرده اند. همین رشید، براى تحقیق درباره گیاهان ، به محل رویش آنها مى رفته و با او، مردى نقاش با رنگهاى متعدد و متنوع همراه مى شده است . وى به مناطقى در كوهستان لبنان و جاهاى دیگر كه رویشگاه گیاهان بوده ، مى رفته و گیاهان را مى جسته و مشاهده مى كرده و به شخص ‍ نقاش نشان مى داده است . بدینسان ، رنگ ، مقدار برگ ، شاخه و ساقه هاى گیاه ثبت و با دقت نقاشى مى شده است

طریقه کشف دارو توسط رشیدالدین بن صورى

او در كشیدن تصویر گیاهان ، سبكى سودمند داشته است . طبق روش وى ، ابتدا گیاه مورد نظر در ابتداى رشد و طراوت به نقاش نمایانده و تصویرش كشیده مى شد و سپس هنگام رشد كامل و بذر دهى و پس از آن ، هنگام خشك شدنش ، در نتیجه ، خواننده كتاب ، به صورتهاى مختلفى كه گیاه مى تواند در سطح زمین داشته باشد، آگاهى خواهد یافت و اطلاعاتش درباره گیاه مورد نظر كاملتر و واضحتر مى شود.((زیدان )) مى گوید: و این ، نهایت كارى است كه محققین در این علم تا به امروز به انجام رسانیده اند.
و ((ابن ابى اصیبعه )) مى گوید : (رشیدالدین بن صورى ، بر بسیارى از خواص دارو هاى مفرده نیز دست یافت به طورى كه بر بسیارى از داروشناسان برترى یافت و علم و دانش اش بر سایر كسانى كه در این باره كوشش كرده اند و بدان اشتغال داشتند، فزونى یافت )).
ظاهراً ((ابن صورى )) شیعه بوده است ؛ زیرا وى اهل ((صور جبل عامل )) مى باشد كه از قدیم الایام منطقه اى شیعه نشین است .
به هر حال ، مسلمانان سهم بسیارى در داروشناسى داشته اند. آنان از زمان ((یحیى بن خالد برمكى ))، كوشش بسیارى در تهیه داروها از هند و مناطق دیگر مبذول داشته اند. مسلمانان ، اساس دانش داروشناسى را بنیان نهاده و همچنین نخستین كسانى بودند كه به تهیه دارو و مضافا بر بدست آوردن داروهاى جدید همت گماشتند. او نخستین كسى است كه ((اءقرباذین )) را تاءلیف نمود.
آنان ابتدا بر اءقرباذین سابور بن سهل (متوفاى سال 255 هجرى ) متكى بودند تا اینكه اقرباذین امین الدولة بن تلمیذ (متوفاى سال 560 هجرى در بغداد) ظهور یافت .
در زمینه گیاهان ، لازم است از ((ابن بیطار)) ذكرى به میان آوریم كه براى تحقیقات گیاه شناسى ، به اسپانیا، شمال آفریقا، مصر، سوریه و آسیاى میانه سفر كرد. وى در كتابش 1400 گونه گیاه نام برده است كه دویست گونه از آنها را پیشتر مردم نمى شناختند.
اروپاییان در دوره نهضت جدید علمى شان – چنانكه ((جرجى زیدان )) مى گوید – بر كتاب طبى ((ابن بیطار مالقى )) اعتماد داشته اند؛ همان طور كه همو مى گوید: اسامى گیاهانى را كه فرانسویان از عربها آموختند، همچنان با همان شكل عربى ، فارسى و یا هندى مورد استفاده قرار مى گیرد.
بلكه : ((بیشتر دانشمندان و گیاه شناسان لهستان ، در تألیفات خود، به طور كامل برآثار ابن سینا تكیه دارند؛ مانند شیمون لونج ، گیاه شناس بزرگ هلندى ؛ چنانكه پرفسور آنانباچ زایا چوفسكى ، استاد دانشگاه ورشو و رئیس اتحادیه خاورمیانه در لهستان ، داراى تحقیقاتى با ارزش در باره كتابهاى ابن سینا و خصوصاً گیاهان طبى كتاب قانون است )).
همچنین ، گوستاولوبون مى گوید: ((پیشرفت پزشكى عرب ، در زمینه هاى جراحى ، تشخیص علایم بیمارى و دستورات دارویى ، بیشتر از زمینه هاى دیگر بوده است . آنان بسیارى از روشهاى درمانى را كه تا به امروز متداول مى باشند، كشف كرده اند؛ چنانكه بیشتر داروهایى كه ساخته اند، هنوز مورد استفاده است . همچنین آنان در چگونگى استفاده از داروها، اكتشافاتى داشته اند كه بعضى از آنها امروزه نادرست تشخیص داده شده است …)).
و بالاخره آنان مى گویند : مسلمانان اوّلین كسانى بودند كه به تأ سیس داروخانه به صورت امروزى پرداخته اند؛ چنانكه شیخ الرئیس ، ابن سینا بسیارى از مواد پزشكى را ذكر كرده كه براى ما شناخته شده نبوده اند، بلكه از كشفیات خود او بوده است و بخشى از كتاب او كه به گیاهان دارویى مورد استفاده در بیماریهاى كبد مربوط مى شود، جدّاً چشمگیر است . این بخش ، تماماً با طب جدید منطبق و همراه است .
دارو سازى ، شدیداً بر دانش شیمى متكى است و البته مسلمانان در این زمینه راه بسیارى را طى كرده بودند. این امر، همان است كه آنان را در ساختن بسیارى از دارو ها كه تا امروز مورد استفاده است ، توان و قدرت بخشید.

About The Author

Related posts

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سه × 1 =